ช่องว่างของกฎหมายไทยในการนำระบบอัตโนมัติมาใช้ในการทำสัญญาซื้อขาย

บทคัดย่อ

ความก้าวหน้าอย่างรวดเร็วของเทคโนโลยีดิจิทัล ปัญญาประดิษฐ์ และระบบอัตโนมัติได้เปลี่ยนแปลงรูปแบบการเกิดสัญญาซื้อขายอย่างมีนัยสำคัญ จากเดิมที่การทำธุรกรรมตั้งอยู่บนการแสดงเจตนาโดยตรงของมนุษย์ ไปสู่การทำธุรกรรมผ่านอัลกอริทึมซึ่งสามารถสร้าง ส่ง รับ ประมวลผล และตอบสนองต่อข้อมูลทางอิเล็กทรอนิกส์ได้โดยปราศจากการแทรกแซงโดยตรงของมนุษย์ แม้การทำสัญญาโดยระบบอัตโนมัติจะช่วยเพิ่มประสิทธิภาพ ความรวดเร็ว และลดต้นทุนทางธุรกรรม แต่ในขณะเดียวกันก็ก่อให้เกิดข้อท้าทายสำคัญต่อหลักกฎหมายสัญญาแบบดั้งเดิม โดยเฉพาะในประเด็นเรื่องการแสดงเจตนา ความสมบูรณ์ของสัญญา ความสำคัญผิด และการจัดสรรความเสี่ยงอันเกิดจากความผิดพลาดของระบบ

บทความนี้มุ่งศึกษาประเด็นทางกฎหมายเกี่ยวกับความสำคัญผิดและการจัดสรรความเสี่ยงในสัญญาซื้อขายอัตโนมัติภายใต้กฎหมายสัญญาไทย โดยให้ความสำคัญกับคำถามว่า การกระทำของระบบอัตโนมัติจะสามารถถือเป็นการกระทำหรือการแสดงเจตนาของผู้ใช้ระบบได้เพียงใด และคู่สัญญาจะสามารถอ้างความสำคัญผิดได้หรือไม่ ในกรณีที่ระบบก่อให้เกิดผลลัพธ์ที่ผิดพลาด เช่น การกำหนดราคาสินค้าผิดพลาด การส่งคำสั่งซื้อหรือขายที่คลาดเคลื่อน หรือการประมวลผลข้อมูลไม่ถูกต้อง บทความนี้เสนอว่า แม้กฎหมายไทยจะรับรองผลทางกฎหมายของสัญญาที่เกิดขึ้นผ่านระบบข้อความอัตโนมัติภายใต้กฎหมายว่าด้วยธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์แล้วก็ตาม แต่กฎหมายไทยยังมิได้พัฒนาหลักเกณฑ์เฉพาะเกี่ยวกับการถือเอาเจตนาหรือการกระทำของระบบอัตโนมัติเป็นของผู้ใช้ระบบอย่างชัดเจน

ด้วยเหตุนี้ การปรับใช้หลักกฎหมายสัญญาทั่วไป ไม่ว่าจะเป็นหลักความสำคัญผิด หลักสุจริต ความประมาทเลินเล่ออย่างร้ายแรง และการจัดสรรความเสี่ยง จึงยังคงมีความสำคัญในการวินิจฉัยผลทางกฎหมายของความผิดพลาดที่เกิดจากระบบอัตโนมัติ บทความนี้ยังเสนอว่า กฎหมายไทยควรพัฒนากรอบการพิจารณาที่ตั้งอยู่บนฐานของความเสี่ยงให้ชัดเจนยิ่งขึ้น เพื่อสร้างสมดุลระหว่างความแน่นอนมั่นคงของธุรกรรมดิจิทัลกับความเป็นธรรมระหว่างผู้ใช้ระบบ ซึ่งเป็นฝ่ายควบคุมและได้รับประโยชน์จากเทคโนโลยี กับคู่สัญญาอีกฝ่ายหนึ่ง ซึ่งอาจเชื่อถือโดยสุจริตต่อผลลัพธ์ที่ระบบแสดงออกมา