Beyond MLETR: ช่องว่างกฎหมายกับการขับเคลื่อนใบตราส่งอิเล็กทรอนิกส์

บทคัดย่อ

บทความนี้วิเคราะห์กรอบการกำกับดูแลและกลไกการขับเคลื่อนการใช้ใบตราส่งอิเล็กทรอนิกส์ (Electronic Bill of Lading: eBL) ในการค้าระหว่างประเทศ ภายใต้บริบทของการเปลี่ยนผ่านสู่การค้าดิจิทัลข้ามพรมแดน แม้ใบตราส่งอิเล็กทรอนิกส์จะช่วยลดต้นทุนลดความเสี่ยงจากเอกสารกระดาษ และเพิ่มประสิทธิภาพทางธุรกิจ แต่การนำไปใช้จริงยังเผชิญข้อจำกัดด้านกฎหมาย ความพร้อมของระบบนิเวศทางการค้า และความน่าเชื่อถือของระบบดิจิทัล บทความจึงศึกษาปฏิสัมพันธ์ระหว่างกฎหมายต้นแบบว่าด้วยเอกสารอิเล็กทรอนิกส์ที่โอนได้ (Model Law on Electronic Transferable Records: MLETR) กรอบการประเมินความน่าเชื่อถือของระบบ (Reliability Assessment Framework) ที่พัฒนาโดย International Chamber of Commerce Digital Standards Initiative (ICC DSI) ร่วมกับ Digital Governance Council และกลไกการบริหารความเสี่ยงผ่านข้อกำหนดของ International Group of Protection and Indemnity Clubs (IGP&I)

ผลการศึกษาพบว่า MLETR มีบทบาทสำคัญในการรับรองสถานะทางกฎหมายของใบตราส่งอิเล็กทรอนิกส์ภายใต้หลักความเท่าเทียมเชิงหน้าที่ (functional equivalence) โดยกำหนดองค์ประกอบสำคัญ เช่น การควบคุมความเป็นหนึ่งเดียว และความถูกต้องครบถ้วนของข้อมูล อย่างไรก็ตาม เนื่องจาก MLETR เป็นกฎหมายเชิงหลักการที่มิได้กำหนดรายละเอียดด้านเทคนิคและการบริหารความเสี่ยงไว้อย่างชัดเจน จึงต้องอาศัยมาตรฐานทางเทคนิคและกลไกภาคอุตสาหกรรมเข้ามาเสริมสร้างความเชื่อมั่นในทางปฏิบัติ โดย ICC DSI ได้พัฒนา Reliability Assessment Framework เพื่อแปลงหลัก “ความน่าเชื่อถือ” ให้เป็นเกณฑ์เชิงเทคนิคที่ตรวจสอบได้ ขณะที่ IGP&I ทำหน้าที่บริหารและจัดสรรความเสี่ยงผ่านระบบประกันภัยและการอนุมัติแพลตฟอร์มใบตราส่งอิเล็กทรอนิกส์

บทความเสนอว่าการกำกับดูแล eBL มีลักษณะเป็นการกำกับดูแลแบบผสมผสานที่บูรณาการกฎหมาย เทคโนโลยี และกลไกภาคอุตสาหกรรมเข้าด้วยกัน นอกจากนี้ ยังพบอุปสรรคสำคัญ ได้แก่ ความไม่สามารถเชื่อมต่อระหว่างแพลตฟอร์ม ความแตกต่างของกฎหมายข้ามพรมแดน การขาดกลไกระงับข้อพิพาท และข้อจำกัดของระบบเดิม บทความจึงเสนอให้ประเทศไทยปรับปรุงกฎหมายที่เกี่ยวข้องและนำมาตรฐานสากลมาใช้ควบคู่กับการพัฒนาระบบนิเวศดิจิทัลผ่านกลไกทดลอง เช่น regulatory sandbox เพื่อรองรับการใช้ eBL อย่างมีประสิทธิภาพในอนาคต